فایبرواسکن یک روش تصویربرداری سریع، بدون درد و غیرتهاجمی است که برای ارزیابی وضعیت کبد به‌کار می‌رود. این روش بر پایه‌ی الاستوگرافی کبد انجام میشود؛ یعنی بافت کبد بدون نیاز به نمونهبرداری یا جراحی بررسی میشود.
برخی بیماری‌های کبدی از جمله هپاتیت‌های ویروسی، کبد چرب الکلی و غیرالکلی و بیماری‌های خودایمنی کبدی می‌توانند در طول زمان پیشرفت کرده و باعث ایجاد فیبروز یا سفتی کبد شوند و در مراحل پیشرفته‌تر به سیروز برسند. تشخیص زودهنگام میزان سفتی کبد اهمیت زیادی دارد، زیرا به پزشک در ارزیابی وضعیت بیماری و انتخاب روش درمان مناسب کمک میکند.
فایبرواسکن چگونه کار میکند؟
دستگاه فایبرواسکن با ارسال امواج به سمت کبد و بررسی نحوه‌ی عبور این امواج از بافت، میزان سفتی کبد را اندازهگیری میکند.
هنگام انجام بررسی، یک پروب روی ناحیه‌ی بین‌دنده‌ای در سمت راست قفسه‌ی سینه، روی محل کبد، قرار داده میشود. دستگاه امواج را به داخل بدن ارسال کرده و اطلاعات برگشتی را تحلیل میکند. نتیجه به‌صورت عدد و بر حسب کیلوپاسکال (kPa) گزارش میشود.
فایبرواسکن در چه مواردی استفاده میشود؟
۱. بررسی میزان فیبروز کبد
فایبرواسکن با اندازهگیری میزان سفتی کبد به پزشک کمک میکند شدت آسیب کبدی را در بیماری‌هایی مانند هپاتیت B، هپاتیت C، کبد چرب و التهاب کبد ناشی از کبد چرب بررسی کند. این بررسی می‌تواند برای ارزیابی روند پیشرفت بیماری بسیار ارزشمند باشد.
۲. بررسی میزان چربی کبد
دستگاه فایبرواسکن می‌تواند میزان چربی کبد را نیز به‌دقت ارزیابی کند. این قابلیت در بیماری‌هایی مانند کبد چرب الکلی و غیرالکلی، برای بررسی شدت بیماری و پیگیری روند درمان یا کنترل آن کاربرد دارد.
۳. بررسی سفتی طحال
در برخی بیماری‌های کبدی که با افزایش فشار ورید پورت همراه هستند، بررسی سفتی طحال می‌تواند اطلاعات مفیدی در اختیار پزشک قرار دهد. دستگاه فایبرواسکن امکان بررسی سفتی طحال را نیز فراهم میکند.
مزایای فایبرواسکن نسبت به نمونهبرداری (بیوپسی)
نمونهبرداری یا بیوپسی کبد در برخی شرایط همچنان یکی از روش‌های تشخیصی مهم است، اما یک روش تهاجمی محسوب میشود و ممکن است با درد، خونریزی یا سایر عوارض همراه باشد.
در بسیاری از موارد، الاستوگرافی با فایبرواسکن می‌تواند اطلاعات لازم برای ارزیابی وضعیت کبد را به‌صورت غیرتهاجمی فراهم کند:
- کاملاً غیرتهاجمی: بدون نیاز به هیچ‌گونه برش جراحی، سوزن یا بیهوشی
- انجام سرپایی: بدون نیاز به بستری شدن قبل یا بعد از انجام تست
- سرعت بالا: کل فرایند تنها در عرض چند دقیقه انجام میشود
- دقت و جامعیت: ارزیابی هم‌زمان سفتی و چربی کبد در یک نوبت
- قابلیت تکرار: روشی ایده‌آل و ایمن برای پایش دوره‌ای بیماران کبدی
آمادگی‌های لازم قبل از انجام فایبرواسکن
فایبرواسکن یک روش سرپایی و بدون درد است و نیاز به آمادگی‌های پیچیده ندارد:
- معمولاً توصیه میشود حداقل ۳ ساعت قبل از انجام فایبرواسکن از خوردن غذا، به‌خصوص وعده‌های چرب و سنگین، خودداری فرمایید.
- نیازی به همراه یا استراحت خاصی پس از انجام تست وجود ندارد.
- بهتر است سوابق آزمایشگاهی و داروهای مصرفی خود را همراه داشته باشید.
پرسش‌های متداول درباره فیبرواسکن کبد
آیا انجام فیبرواسکن درد دارد؟
خیر؛ این روش کاملاً غیرتهاجمی و بدون درد است و نیازی به تزریق، بیهوشی یا بیحسی ندارد.
فیبرواسکن چگونه گرید چربی کبد را تعیین میکند؟
دستگاه فایبرواسکن علاوه بر سفتی و فیبروز، از طریق امواج فراصوت پارامتری به نام CAP را می‌سنجد که تعیین‌کننده دقیق گرید کبد چرب (از گرید ۱ تا ۳) است.
چند ساعت قبل از تست باید ناشتا باشیم؟
معمولاً ناشتا بودن به مدت ۳ ساعت پیش از انجام تست توصیه میشود تا دقت نتایج در بالاترین سطح باشد.
آیا فیبرواسکن جایگزین نمونهبرداری (بیوپسی) کبد است؟
بله، در اکثر موارد تصویربرداری با الاستوگرافی کبد اطلاعات تشخیصی جامعی ارائه میدهد و بیمار را از خطرات و عوارض نمونهبرداری بی‌نیاز میکند.